دوربین‌های هوشمند، قفل‌های الکترونیکی و سنسورهای حرکتی، کنترل و نظارت بر خانه یا محل کار را ساده‌تر کرده‌اند. با این حال، وقتی این تجهیزات به اینترنت متصل می‌شوند، یک سؤال مهم مطرح می‌شود: آیا همین اتصال می‌تواند راهی برای نفوذ افراد غیرمجاز ایجاد کند؟
پاسخ این است که هیچ سیستم متصل به اینترنتی کاملاً مصون از حمله نیست، اما میزان خطر تا حد زیادی به نوع تجهیزات، نحوه اتصال آن‌ها و تنظیمات امنیتی بستگی دارد. برای درک بهتر این موضوع، ابتدا باید ببینیم اطلاعات در یک سیستم امنیتی هوشمند از چه مسیری جابه‌جا می‌شوند و مهاجم از چه نقاطی ممکن است وارد شود.
ساختار ارتباطی یک سیستم امنیتی چگونه کار می‌کند؟
تجهیزات امنیتی هوشمند برای تبادل اطلاعات به یک ارتباط مداوم میان خود دستگاه، شبکه اینترنت و نرم‌افزار یا سرور مدیریت‌کننده نیاز دارند. هر دستگاه اطلاعاتی را که دریافت یا ثبت می‌کند، از طریق این مسیر به بخش مربوط به مدیریت سیستم می‌فرستد.
برای مثال، وقتی سنسور حرکتی فعال می‌شود، اطلاعات آن از طریق شبکه به سرور یا نرم‌افزار سیستم ارسال شده و پس از پردازش، هشدار روی گوشی کاربر نمایش داده می‌شود. دوربین، قفل هوشمند و سایر تجهیزات نیز به همین شکل، اطلاعات خود را در بستر همین ارتباط جابه‌جا می‌کنند.
به همین دلیل، برای بررسی امنیت یک سیستم هوشمند نباید فقط خود دستگاه را در نظر گرفت. شبکه وای‌فای، مودم، حساب کاربری، اپلیکیشن و نرم‌افزار داخلی تجهیزات هم در انتقال و حفاظت از اطلاعات نقش دارند. در نتیجه، ضعف امنیتی در هر یک از این بخش‌ها می‌تواند روی امنیت کل سیستم اثر بگذارد و یکی از مسیرهای احتمالی برای نفوذ باشد.
نقاط ضعف اصلی؛ مسیرهای احتمالی ورود به سیستم
آسیب‌پذیری سیستم امنیتی هوشمند همیشه نتیجه یک حمله پیچیده نیست. گاهی یک رمز عبور ساده، تنظیمات نامناسب شبکه یا به‌روزرسانی نکردن دستگاه کافی است تا امنیت سیستم کاهش پیدا کند. مهم‌ترین مواردی که باید به آن‌ها توجه داشت عبارت‌اند از:
- رمز عبور پیش‌فرض: اگر رمز اولیه دستگاه یا حساب کاربری بعد از نصب تغییر نکند، احتمال دسترسی غیرمجاز بیشتر می‌شود. به همین دلیل، بهتر است رمزهای پیش‌فرض بلافاصله با یک رمز عبور قوی و اختصاصی جایگزین شوند.
- شبکه وای‌فای ناامن: استفاده از رمز ساده یا تنظیمات امنیتی قدیمی در مودم، می‌تواند امنیت دستگاه‌های متصل به شبکه را کاهش دهد. بهتر است تنظیمات امنیتی روتر و روش رمزگذاری آن نیز بررسی و به‌روز نگه داشته شود.
- به‌روزرسانی نکردن دستگاه: ممکن است شرکت سازنده برای برطرف کردن مشکلات و حفره‌های امنیتی، نسخه جدید نرم‌افزار یا Firmware منتشر کند. نصب نکردن این به‌روزرسانی‌ها می‌تواند دستگاه را در برابر آسیب‌پذیری‌هایی که قبلاً شناسایی شده‌اند، آسیب‌پذیر نگه دارد.
- امنیت ضعیف حساب کاربری: حسابی که برای کنترل تجهیزات استفاده می‌شود، باید رمز عبور مناسبی داشته باشد و در صورت پشتیبانی، احراز هویت دومرحله‌ای نیز برای آن فعال شود. در غیر این صورت، دسترسی به حساب می‌تواند به معنای دسترسی به بخشی از تجهیزات و تنظیمات سیستم باشد.
چگونه متوجه شویم سیستم امنیتی در معرض خطر است؟
نفوذ به یک سیستم امنیتی هوشمند همیشه با یک نشانه مشخص همراه نیست، اما بعضی رفتارهای غیرعادی می‌توانند دلیلی برای بررسی بیشتر باشند. برای مثال، اگر دوربین بدون فرمان کاربر حرکت کند، تنظیمات دستگاه تغییر کند یا اعلان ورود از یک دستگاه یا موقعیت ناشناس دریافت شود، بهتر است وضعیت حساب کاربری و تجهیزات بررسی شود.
تغییر غیرعادی در مصرف اینترنت هم می‌تواند یکی از نشانه‌های وجود مشکل در شبکه باشد؛ البته این مورد به‌تنهایی نمی‌تواند هک شدن سیستم را ثابت کند. دوربین‌های متصل به اینترنت، به‌خصوص در صورت استفاده از ذخیره‌سازی ابری یا ارسال مداوم تصاویر، به‌طور طبیعی بخشی از پهنای باند را مصرف می‌کنند.
در صورت مشاهده چنین رفتارهایی، ابتدا رمز عبور و دستگاه‌های متصل به حساب را بررسی کنید و تنظیمات شبکه و تجهیزات را نیز به دقت مرور کنید. در صورتی که رفتار مشکوک ادامه داشت، می‌توان دستگاه موردنظر را موقتاً از شبکه جدا کرد تا وضعیت آن مشخص شود.
مقایسه امنیت تجهیزات متفرقه و برندهای شناخته‌شده
امنیت یک سیستم هوشمند فقط به کیفیت سخت‌افزار آن بستگی ندارد. نرم‌افزار داخلی دستگاه، اپلیکیشن، روش ورود به حساب کاربری و نحوه انتقال و نگهداری اطلاعات هم در میزان امنیت آن نقش دارند. به همین دلیل، هنگام خرید بهتر است علاوه بر امکانات دستگاه، وضعیت پشتیبانی نرم‌افزاری و قابلیت‌های امنیتی آن را هم بررسی کنید.
در برخی تجهیزات ارزان‌قیمت و متفرقه، پشتیبانی نرم‌افزاری محدودتر است و ممکن است به‌روزرسانی‌های امنیتی برای مدت طولانی ارائه نشود. همچنین ممکن است بعضی امکانات مانند احراز هویت دومرحله‌ای یا مدیریت دقیق دسترسی‌ها در اختیار کاربر نباشد.
در بسیاری از محصولات برندهای شناخته‌شده، امکانات امنیتی و پشتیبانی نرم‌افزاری مشخص‌تری ارائه می‌شود؛ برای مثال، به‌روزرسانی منظم، احراز هویت دومرحله‌ای، مدیریت دسترسی کاربران و رمزگذاری ارتباطات. با این حال، شناخته‌شده بودن برند به‌تنهایی برای قضاوت درباره امنیت یک محصول کافی نیست و باید قابلیت‌های همان مدل و مدت زمان پشتیبانی آن را بررسی کرد.
در مورد رمزگذاری سرتاسری (End-to-End Encryption) نیز بهتر است فقط به این عبارت اکتفا نکنیم. ممکن است یک دستگاه از رمزگذاری برای انتقال داده استفاده کند، اما این موضوع لزوماً به معنی رمزگذاری سرتاسری در تمام مسیر نیست. برای اطمینان باید مشخصات فنی و مستندات خود سازنده را بررسی کرد.
| معیار بررسی | تجهیزات ارزان‌قیمت و متفرقه | برندهای شناخته‌شده |
| به‌روزرسانی نرم‌افزاری | ممکن است محدود یا نامنظم باشد | معمولاً برنامه پشتیبانی مشخص‌تری دارد |
| امکانات امنیتی | بسته به مدل و سازنده متفاوت است | معمولاً امکانات امنیتی بیشتری ارائه می‌شود |
| پشتیبانی نرم‌افزاری | ممکن است کوتاه‌مدت یا محدود باشد | معمولاً مستندات و پشتیبانی مشخص‌تری دارد |
| احراز هویت دومرحله‌ای | ممکن است پشتیبانی نشود | در بسیاری از محصولات ارائه می‌شود |
هیچ سیستم امنیتی متصل به اینترنتی کاملاً از خطر نفوذ در امان نیست، اما با انتخاب درست تجهیزات و رعایت چند نکته ساده می‌توان احتمال بروز مشکل را کمتر کرد. تغییر رمزهای پیش‌فرض، فعال کردن احراز هویت دومرحله‌ای و به‌روزرسانی منظم دستگاه‌ها، از مهم‌ترین اقداماتی هستند که به افزایش امنیت سیستم کمک می‌کنند.
بنابراین، هنگام خرید تجهیزات امنیتی هوشمند بهتر است علاوه بر امکاناتی مثل کیفیت تصویر، کنترل از راه دور و تعداد سنسورها، به مواردی مانند نحوه به‌روزرسانی دستگاه، امکانات امنیتی و مدت زمان پشتیبانی نرم‌افزاری آن هم توجه شود. این موارد در کنار تنظیمات درست، نقش مهمی در حفظ امنیت تجهیزات و اطلاعات کاربر دارند.
